ગેસ્ટ બ્લોગ : નારી સહજ અભિવ્યક્તિ

                                                        - ખેવના દેસાઈ 

આઝાદી

આમ તો આઝાદી ખરી

ખાવા પીવાની, પહેરવા ઓઢવાની, હરવા ફરવાની,

સગવડોથીસભર માહોલમાં સવલત ભર્યું જીવન જીવવાની

આમ તો આઝાદી ખરી

હિંસામુકત જીવવાની

ના ઘા, ના ડામ, ના લોહી નીંગળતા જખમ,

ના ઈજા, ના સજા, ના સોળ ઉઠેલી ત્વચા,

આમ તો આઝાદી ખરી પણ આજ ખરી આઝાદી?

ખરેખર છે આઝાદી

ખુલ્લા મને ખાવાપીવાની?

ખુલાસા વગર હરવા ફરવાની?

ખૂંચતી નજર વગર પહેરવા ઓઢવાની?

પ્રશ્નો  પૂછવાની?

પ્રશ્ન વેધક નજરથી મુક્ત રહેવાની?

સગવડો કે સવલતો ને સમંતિ આપવાની?

તડજોડ કે બાંધછોડ વગર નગ્ન સત્યને રજૂ કરવાની?

છે આઝાદી હકારની કે નકારની?

સમઝણ  કે સ્વીકારની?

જોઈએ છે એક આઝાદી

અદ્રશ્ય અપરાધભાવથી મુક્ત,

અસ્તિત્વ ટકાવવાની જહેમત થી પર

અસ્તિત્વ નાં ઓચ્છવ ઉજવવાની

*******************************************************

રાત આખી  હૈયા ભીતર ધીમું ધીમું કણસી રહી

ઝાકળભીના શમણાં ઓઝલ, બોઝલ વાતો વણસી રહી...

કેવા થઇ ચકચૂર વહ્યાં'તા વરસાદી એ ગીતો માં

પૂર્યા'તાં રંગો એ નવલાં મરજાદી એ ભીંતોમાં

અષાઢ આંખોમાં ને તોયે ચાતક નજરો તરસી રહી.

ઝાકળભીના..

હોય કદી શું દરિયાની લહેરો ને એવો ખ્યાલ?

રેતી સાથે સગપણ શાનાં, બે પળ નું એ વ્હાલ

અફવા થઇ વહેંચાતો આનંદ, પીડા છાતીસરસી રહી

                                                ઝાકળભીના..

રાત આખી....

*******************************************************

અરેરાટી અને અસમર્થતા......એક સ્થાયીભાવ

અવારનવાર જોઉં છું એ લોકોને.....કૈક વિચિત્ર જ દેખાવ છે...

ચામડી જેવું કશું જ નહિ....ફક્ત પોકળ હાડપિંજર જેવા...ધૃણા ઉપજે તેવા..

પેલા હાડપિંજર ઉપર એવા તો થર જામ્યા છે કે હવે તો કશું સ્પર્શે જ ક્યાંથી?? ને સ્પર્શે જ નહિ તો અનુભવે ક્યાંથી??

બિચ્ચચારા કશું કરે જ ક્યાંથી??

સાવ પાણા જેવા...

ના ના પાણા તો ગમે તેવા કાળમીંઢ હોય તોય કાળક્રમે દરિયા ની થપાટો ખાઈને સુંવાળા થઇ જાય..

આ તો એનાથીયે....

વર્ષમાં  બે ત્રણ વાર  હવાફેર કરવા પોતાના હવા મહેલો માંથી બહાર નીકળે ત્યારે શાંતિ, વિશ્વાસ, એકતા અને મદદ ની બે-ચાર હાથલાકડી હોય એ પણ ઠાલી એમના જેવી જ....

ને એ પોકળ લાકડીઓ ઠોક્યા કરે ... પહેલેથી અધમૂઆ થયેલા હાડમાંસ ના લોચાઓને....

ને એ જ લાકડીઓને ટેકે આ લોચા ફિનિકસ હોવાના ભ્રમમાં  ઉડે..

આકાશ છવાઈ જાય આ મજબૂર પક્ષીઓથી .....અને અભિનંદન ના ફુગ્ગાઓથી  

ફિનિકસ પક્ષી એટલે નિર્બળતા, કાયરતા અને મજબૂરી નું નવું નામ....અને એ નવા નામ ને વધાવતું આપણું શહેર...વાહ મુંબઈ!!                                                                                                                

*******************************************************

મૈત્રી

મૈત્રી એટલે...

ખાલીપાના આકાશમાં એક ભર્યા ભર્યા સ્મિત ની રંગોળી....

એ રંગોળી પાડતી આંગળી ઝાલતાં જ અધૂરી લાગતી હસ્તરેખા માં પૂર્ણતા નો સાથીયો પૂરાય..

ને એ સાથીયા સાથે ચિતરાયા હોય શુભ અને લાભ...

એકબીજા નાં શુભ માં જ મળી જતી લાભની લ્હાણી..

આંખો માં છલકાતાં હોય અબીલ ગુલાલ અને સદા ધબકતી હોય અક્ષત રહેવાની ભાવના .....

મૈત્રી એટલે એકલતા ના શ્રીફળ વધેરી ઉજવાતી મેળા ની હોળી

મૈત્રી એટલે હૃદય ગોખ માં ઝળહળતા દીવડા ની દિવાળી

*******************************************************

 આવરણ...

ટ્રેનનાં ડબ્બામાં ચડતાંની સાથે જ એણે એક પછી એક આવરણો ઓઢી લીધાં

ધર્મના, સંસ્કારના, ફરજોના ને અરજોના...

કેટલીક પળો પહેલા કૈંક ખાસ લાગતું એનું વ્યક્તિત્વ..

અચાનક જ ટોળાંમાંનું એક બની ગયું..કે ટોળામાં જ લગભગ ખોવાઈ ગયું

આંજી નાખતું એનું સ્મિત કાળા ઘેરાં અંધકાર પાછળ લપાઈ ગયું

બે આંખો ફક્ત રહી.... પોતાના સરનામાં ને શોધતી...

એ સરનામું એટલે ઘર..જે કદાચ પોતીકું ના પણ હોય...

એને મન એ ઘર એટલે એક ઉંબરો માત્ર....

જેને ઓળંગતાં જ પેલા આવરણો આપમેળે વળગતાં જાય છે

ને મચી પડે છે એને ટોળાંમાની એક બનાવવા

જોકે તોય ટ્રેનનાં ડબ્બામાં બીજા કરતાં એ થોડી જુદી ખરી...

એના આવરણો દેખીતા તો હતાં....

*******************************************************

સ્વયંસિદ્ધા

કશો જ ફેર નથી પડતો

એના યુનિફોર્મનો રંગ ખાખી હોય કે કાળો

એના હાથમાં લાકડી હોય કે લેખણ

એનું સ્કર્ટ ધોળું હોય કે એનો કોટ

એ ધરા ધ્રુજાવે કે ધમણ

એ દિલ જીતે કે દોકડા

    ઉંબર ને આ પાર કે પેલે પાર

એના સમરાંગણ જુદા કે જુદા એના કુરુક્ષેત્રો

એક સરખી હોય તો અપેક્ષા

ફરજપરસ્તીની

ઉંબરની બન્ને પાર

સંસ્કાર, સમર્પણ ને શિસ્ત વચ્ચેનું સંતુલન જાળવતાં

સ્વયંસિદ્ધા પુરવાર થવાની

*******************************************************

એના લોહીનો રંગ લાલ નહોતો

એના આંસુ ખારા નહોતા

એની પીડાની કોઈ ભાષા નહોતી

ને કલ્પાંત તોય સંભળાયું

શહેરની સગવડ સાચવવા કુરબાન થતા વધુ એક શહીદનું

રસ્તો પહોળો કરતાં કરતાં સાંકડી થતી જતી માનસિકતામાં કોક ડૂસકું અટવાઇ ગયું 

*******************************************************

પ્રશ્ન .........

આજે ફરી ઉગ્યો ...

ધરતી ફાડીને પીપળો ઉગે તેમ

દરરોજ ઉગે છે, ફરી ફરી ઉગે છે

મનમાં ઉગતાં ની  સાથે જ  ધસમસે છે હોઠ સુધી

ને ત્યાંજ અટકી જાય છે

શરમ, સંકોચ કે સભ્યતા ના ઉંબરે ....

એને ખબર છે એ ઉંબરો ઓળંગતાંજ ...

એક શાંત (!) સ્થગિતતામાં વમળો સર્જાશે

ને એ વમળોમાં વલોવાઈ જશે કંઈ કેટલુંય

ક્ષણભરમાં ....ક્ષણભર માટે જ

ને ફરી પાછી એ જ સ્થગિતતા ..

એટલે એ ક્ષણભંગુર  જીવન જીવ્યે જાય છે

પ્રસવ વેદના થી બાળ મૃત્યુ સુધીનું ...

                                                      - ખેવના દેસાઈ 

ગેસ્ટ બ્લોગ : ઝાકળનું સરનામું

                                                                        - પ્રતિમા પંડ્યા

[ બ્લોગને ઝરૂખેથી...માં આ વખતે ગેસ્ટબ્લોગ તરીકે કવયિત્રી શ્રીમતી પ્રતિમા પંડ્યાના લઘુકાવ્ય-સંગ્રહ 'ઝાકળનું સરનામું'માંથી કેટલીક લઘુ-કવિતાઓ લીધી છે.ટૂંકાણમાં પણ કેટલું બધું વ્યક્ત થઈ શકે તેનો ઉત્તમ નમૂનો આ કાવ્યો છે.વળી કાવ્ય જેવું કંઈક સર્જવા અનોખું હ્રદય અને દ્રષ્ટી પણ જોઇએ એ વાતની સાબિતી આ ગેસ્ટબ્લોગ પૂરી પાડે છે.]

 

હોંશભેર ઉછળતાં મોજાંએ

 કિનારે એવું તે શું જોયું?

કે...પાછાં વળી ગયાં શાંત થઈને,

દરિયા તરફ?

* * *

 

રોજ ખડખડાટ હસતા સૂર્યની સામે

 કોડિયું મંદ મંદ હસે છે

 સૂર્યગ્રહણના દિવસે.

       * * *

આકાશ ભલેને ગમે તેટલું વિશાળ હોય પણ...

ચાંદા પાસે તેની ભૂરાશ

 ઝાંખીને ઝાંખી જ.

       * * *

 

ભરચક્ક રસ્તા ઉપર

જોઉં છું ટોળેટોળાં

 પણ ... માણસ

 ક્યાંય દેખાતો નથી.

* * *

 

હવે ખેતરમાં ચાડિયા વધુ

ને પાક ઓછો છે

 ખબર નથી પડતી

 કોણ કોને સાચવે છે?

 * * *

 

નગરના રસ્તા પર

ઝગમગતા વિજળીના દીવા

ચંદ્રને રોજ હંફાવે છે.

      * * *

 

જાત્રાની વાટમાં

વર્ષોથી પડેલા પથ્થર

ક્યારે દેવ થઈ પૂજાય -

કાંઈ કહેવાય નહીં.

        * * *

 

પતંગિયાને -

કોનો વારસો મળ્યો હશે-

મેઘધનુષનો?

ફૂલોનો?

કે પછી...

હોળીના રંગોનો?

       * * *

સાપનો ડંખ તો

મદારી ઉતારી આપે

પણ...

માણસના ડંખનું શું?

       * * *

 

જ્યાં સુધી પાપીઓ -

આ જગતને માણે છે,

ત્યાં સુધી કેમ કહેવાય

કે ઇશ્વર બધું જાણે છે!

       * * *

ગુલમહોર અને ગરમાળો

પાનખરમાં દેવાળું કાઢે

તો ય

ઉનાળામાં ફરી...

શ્રીમંત થવાની

આશા છોડતા નથી.

        * * *

 

 

ધોધમાર વરસાદની પ્રતીક્ષામાં

વરસોથી અડીખમ

તરસ લઈને ઊભેલો કૂવો

હવે વાદળને

ઝાકળનું સરનામું પૂછે છે...

કદાચ, તેને...

સફળતાનું પ્રથમ સોપાન

સમજાઈ ગયું હશે.

       * * *

આઝાદીનો ઇતિહાસ

ભણવાનો ન હોય,

એ તો પંખીના મોઢે

સાંભળવાનો હોય

 

       * * *

હિમાલયે ઓઢેલી સફેદ ચાદર

માણસના નજીક આવવાથી

મેલી થવાને બદલે

માણસને જ વધુ

શુદ્ધ બનાવે છે.

* * *

ક્યારેક શબ્દો

ખિસકોલી બની જાય છે-

નથી જરાય જંપતા

કે નથી મને જંપવા દેતા

                 * * *

 

 

એક સુગંધી ફૂલ તોડવા

હાથ લંબાવું છું ત્યાં તો

આખેઆખું વૃક્ષ

મારો હાથ પકડીને

મારી સાથે

ચાલવા લાગે છે

                * * *

લીલાંછમ્મ વૃક્ષની પરિભાષા

શું હોઈ શકે?

ડાળીએ ડાળીએ લૂમઝૂમ ફૂલો

કે ડાળીએ ડાળીએ

બંધાયેલા પંખીના માળા?

* * *

 

 

એનો એ સૂરજ

એનો એ તડકો

છતાં

પાન પર નવું ઝાકળ જોતાં

સવાર નવી લાગે છે!

-     પ્રતિમા પંડ્યા

આજે પણ…

આમ તો હું બહુ કવિતાઓ નથી લખતો પણ મને સરળ અને સારા કાવ્યો વાંચવા ગમે છે. ક્યારેક કોઈક વિચાર કવિતા રૂપે લખી પણ નાંખુ છતાં કાવ્યની એક શિસ્ત,તેના પ્રાસ,તેની લઢણ,તેના છંદ વગેરે તેમજ તેના એક ચોક્કસ ચોકઠામાં લખવું મને અઘરૂં લાગતું હોવાથી મોટે ભાગે હું કાવ્યાત્મક વિચાર જ્યારે લખું ત્યારે અછાંદસ રૂપે જ લખતો હોઉં છું.


એક વાર મને ટ્રેનમાં ઓફિસ જતી વખતે વાંદ્રા પાસે, પુલ પરથી હાર્બર લાઈનની ટ્રેન પસાર થતી જોઈ કેટલાક વિચાર આવ્યા અને મેં એક કાવ્ય લખી નાંખ્યું અને થોડા સમય અગાઉ કાંદિવલી ખાતે પ્રગતિ મિત્ર મંડળ આયોજિત નવોદિત કવિઓ માટેની સ્પર્ધામાં આ કાવ્યને તૃતિય પારિતોષિક એનાયત થયું ત્યારે મને બેહદ ખુશીની લાગણી થઈ. આ કાવ્ય આજે 'બ્લોગને ઝરૂખેથી'માં રજૂ કરું છું.

આજે પણ…

તો શું થઈ ગયું હું બત્રીસ વર્ષનો થઈ ગયો?

આજે પણ મને બાળસહજ અચરજ સાથે પુલ પરથી પસાર થતી ગાડી જોઈ મલકવું ગમે છે...

અને ઉનાળાની બળબળતી બપોરે બંને હાથ તથા મોઢું બગાડીને પણ ફળોના રાજા ગણાતી કેરી ચૂસવી ગમે છે!

બસ કે ગાડીમાં પ્રવાસ કરતી વખતે બારીવાળી સીટ પર બેસી બહારના દ્રષ્યને જોવું ગમે છે...

આજે પણ રસ્તામાં મચ્છરોનો નાશ કરવા ધૂમાડાવાળો પાઈપ લઈને ધૂમાડો છાંટે એટલે તેમાં અદ્રષ્ય થઈ જવાનું મન થઈ જાય છે!

આજે પણ બાળક હતો ત્યારે જેમ શાળાએ જવાનો કંટાળો આવતો એમ ક્યારેક ઓફિસે જવાનો કંટાળો આવે છે!

આજે પણ વરસાદની મોસમમાં આકાશમાં સપ્તરંગી મેઘધનુષ જોઈને મન આનંદથી વિભોર થઈ જાય છે!

આજે પણ મને ટી.વી. પર કાર્ટૂન ફિલ્મો જોવી ગમે છે અને તેમાંયે ડોનાલ્ડ ડક અને ટોમ એન્ડ જેરી તો મારા મોસ્ટ ફેવરીટ કાર્ટૂન્સ છે!

આજે પણ મને અખબારોમાં આવતી બાળપૂર્તિઓ વાંચવી અને તેમાં આવતી રમતો માણવી ગમે છે!

આજે પણ મને બાળકો ગલીમાં પકડાપકડી,થપ્પો,સાંકળી,લંગડી કે ગોટી રમી રહ્યા હોય ત્યારે તેમની સાથે જોડાઈ જવાનું મન થાય છે!

આજે એક બાળકનો બાપ બની ચૂક્યો હોવા છતાં મનમાં ઊંડે ઊંડે એવી ઇચ્છા છે કે મારામાં રહેલું બાળક સદાય જીવંત રહે!

- વિકાસ ઘનશ્યામ નાયક